Onurğa sütununda lateral protruziya və digər növlər: istiqamətlər üzrə təsnifat

Onurğa sütunu sağlamlığından danışdıqda, ən çox rast gəlinən problemlərdən biri disk qabarmalarıdır. Xüsusilə MRT müayinələrində aşkar edilən lateral protruziya və digər istiqamətli dəyişikliklər həm həkimlərin, həm də pasiyentlərin diqqət mərkəzində olur. Bu vəziyyət diskin xarici fibroz halqasının qorunub saxlanılması, lakin dərindəki nüvənin müəyyən tərəfə doğru qabarması ilə xarakterizə olunur.

Disk qabarmalarının forması və istiqaməti əlamətlərin necə büruzə verəcəyini birbaşa müəyyən edir. İnsanlar çox vaxt ağrının səbəbini anlamaq üçün bel ağrısı və ya boyun nahiyəsindəki diskomfortun kökünü araşdırmağa çalışırlar. MRT hesabatındakı tibbi terminləri düzgün anlamaq üçün həm anatomik quruluşu, həm də diskin yerləşdiyi seqmentləri bilmək vacibdir.

Protruziya nədir və yırtıqdan nə ilə fərqlənir

Tibbi baxımdan protruziya diskin qonşu fəqərələrin sərhədindən kənara doğru qabarmasıdır. Bu mərhələdə diskin xarici sərt halqası tamlığını qoruyur və içəridəki yumşaq nüvə xaricə tam olaraq dağılıb tökülmür. Əgər halqa yırtılırsa və nüvə materialı kanala çıxırsa, bu artıq yırtıq hesab olunur.

Radioloqlar NASS nomenklaturasına əsasən forma xüsusiyyətlərinə diqqət yetirirlər. Protruziya zamanı qabarmanın əsası onun zirvəsindən daha enli olur. Geniş məlumat üçün protruziya nədir səhifəmizi oxuya bilərsiniz ki, burada əsas fərqlər sadə dildə izah edilir.

Müayinə zamanı yalnız millimetr ölçülərinə baxmaq kifayət deyil. Həkimlər MRT şəkillərini pasiyentin ümumi vəziyyəti ilə əlaqələndirirlər. Çünki kiçik ölçülü dəyişikliklər belə fərqli protruziyanın əlamətləri ilə müşayiət oluna bilər.

Disk qabarmasının istiqamətləri və lateral protruziya

Disk qabarmaları yerləşdiyi mövqedən asılı olaraq median, paramedian, posterolateral və sair kimi növlərə bölünür. Hər bir istiqamət onurğa kanalındakı sinir strukturlarına fərqli təzyiq göstərir. Bu səbəbdən protruziya növləri diaqnostikada mühüm rol oynayır.

Xüsusi diqqət tələb edən hallardan biri məhz lateral protruziya halıdır. Bu zaman qabarma onurğa sinirinin fəqərəarası dəliyə daxil olduğu və ya çıxdığı yan hissəyə doğru yönəlir. Yan tərəfdə yerləşən bu çıxıntı həmin kökçüyə təsir edərək ətraflara yayılan ağrılar yarada bilər.

Yan istiqamətli qabarmalar adətən bədənin yalnız bir tərəfini narahat edir. Pasiyentlər ayağa və ya qola vuran kəskin sancılardan şikayət edirlər. Dəqiq diaqnoz üçün mütəxəssis müayinəsindən keçmək və lazım gələrsə lfk müalicəvi bədən tərbiyəsi seanslarına başlamaq faydalı ola bilər.

Median və paramedian protruziyaların xüsusiyyətləri

Median qabarmalar birbaşa arxa mərkəzi istiqamətdə, onurğa kanalının ortasına doğru baş verir. Bu cür dəyişikliklər birbaşa dura mater qişasına və ya mərkəzi kanala təsir göstərə bilər. Pasiyent adətən bel və ya boyun bölgəsində küt, yayılan gərginlik hiss edir.

Paramedian protruziya isə mərkəzdən bir qədər sola və ya sağa doğru yerləşir. O, həm mərkəzi kanala, həm də yan tərəfdən keçən sinir kökçüyə yaxın olur. Bu vəziyyət zamanı ağrı həm beldə qala bilər, həm də birtərəfli olaraq aşağı ətrafa ötürülə bilər.

Belə hallarda əzələ balanssızlığını aradan qaldırmaq vacibdir. Müasir reabilitasiya mərkəzlərində neyrokineziologiya prinsiplərinə əsaslanan yanaşmalar onurğanın stabilizasiyasına kömək edir.

Posterolateral və foraminal protruziyaların təsiri

Posterolateral qabarmalar arxa-yan hissədə yerləşir və sinir köklərinə ən çox təzyiq edən növlərdən biridir. Bu nöqtədə sinir keçidləri dar olduğu üçün kiçik bir dəyişiklik belə nəzərəçarpacaq narahatlıq yaradır. Çox vaxt bu cür hallar beldə protruziya diaqnozu qoyularkən aşkarlanır.

Foraminal protruziya isə birbaşa intervertebral foramendə baş verir. Foramen sinir kökünün çıxdığı dar sümük dəliyidir. Bu dəlikdə yaranan hər hansı sıxılma həmin sinirin qidalanmasına və funksiyasına təsir göstərir.

Bu tip problemlərin həllində hərəkət azadlığını bərpa etmək əsas hədəfdir. Peşəkar nəzarət altında icra olunan protruziya üçün idman hərəkətləri əzələləri gücləndirərək təzyiqi azaltmağa kömək edə bilər.

Ekstraforaminal və diffuz protruziyalar

Ekstraforaminal və ya uzaq lateral protruziya fəqərəarası dəliyin xaricində yerləşən strukturlara təsir edir. Bu cür qabarmalar nadir hallarda rast gəlinir, lakin diaqnostikada diqqətlə yoxlanılmalıdır. Onlar xüsusi əzələ qruplarında spazm və ağrı yarada bilər.

Diffuz və ya dairəvi protruziya zamanı isə diskin bütün çevrəsi boyunca bərabər şəkildə qabarma baş verir. Bu, diskin ümumi zəifləməsini və qocalmasını göstərir. Genişlənmiş halqanın təsiri osteoxondroz fonunda daha da güclənə bilər.

Dairəvi qabarmalar adətən xroniki xarakter daşıyır. Düzgün hərəkət vərdişləri və pilates məşqləri onurğanın ətrafındakı dərin əzələləri gücləndirmək üçün geniş istifadə olunur.

Niyə MRT nəticəsi hər şey deyil və müayinə niyə vacibdir

Elmi araşdırmalar göstərir ki, heç bir ağrısı olmayan sağlam insanların əhəmiyyətli bir hissəsində belə disk protruziyaları mövcuddur. Buna görə də təkcə MRT kağızındakı diaqnoza baxaraq qorxmaq lazım deyil. Əsas olan pasiyentin şikayətləri və həkimin fiziki müayinəsidir.

Həkim nevroloq və ya reabilitoloq hərəkət testləri edərək sinirin həqiqətən sıxılıb-sıxılmadığını yoxlayır. Əgər sizdə boyun ağrısı varsa, boyunda protruziya ehtimalı araşdırılır. Dəqiq qiymətləndirmə olmadan tətbiq edilən tədbirlər fayda verməyə bilər.

Bəzi hallarda pasiyentlər dərhal protruziya üçün dərmanlar axtarışına çıxırlar. Lakin dərmanlar yalnız kəskin ağrını müvəqqəti sakitləşdirir, mexaniki problemi isə həll etmir.

Yaranma səbəbləri və risk faktorları

Disk qabarmalarının əsas səbəbləri arasında uzun müddət oturaq vəziyyətdə olmaq dayanır. Ofis işçiləri və sürücülər risk qrupuna daxildirlər. Zəif dərin bel əzələləri onurğanı qoruya bilmir və bütün yük birbaşa disklərin üzərinə düşür.

Qeyri-düzgün formada ağırlıq qaldırmaq, artıq çəki, yaşla əlaqədar disklərin su tərkibini itirməsi və genetik faktorlar da rol oynayır. Xüsusilə aşağı seqmentlərdə, məsələn L5-S1 protruziyası hallarına çox rast gəlinir.

Həyat tərzini dəyişmək və fəal olmaq bu prosesin sürətini yavaşlada bilər. Lakin mövcud dəyişikliklərin bərpası üçün protruziya keçə bilərmi sualına cavab olaraq konservativ bərpanın əhəmiyyətini qeyd etmək lazımdır.

Konservativ yanaşma və reabilitasiya prinsipləri

Statistikaya görə, disk qabarması olan insanların böyük əksəriyyəti düzgün konservativ qayğı sayəsində 6-12 həftə ərzində yaxşılaşma əldə edirlər. Cərrahi əməliyyata demək olar ki, yalnız ağır əlamətlər olduqda ehtiyac yaranır. Əsas məqsəd əzələ balansını yaratmaqdır.

Bu mərhələdə neurac asqı sistemi ilə ağrısız hərəkətlər və xüsusi masaj seansları əzələ spazmını azaltmağa kömək edir. Dərin əzələlərin işlənməsi onurğa sütununu gələcək zədələrdən qoruyur.

Bərpa prosesi səbir və ardıcıllıq tələb edir. Hər bir pasiyent üçün fərdi proqram tərtib edilir ki, bu da uzunmüddətli nəticə əldə etməyə imkan yaradır.

Təcili həkim yardımı tələb edən qırmızı bayraqlar

Bəzi simptomlar onurğa problemlərində təcili tibbi müdaxilə tələb edir. Sidik və ya nəcis saxlamamaq, eləcə də qasıq nahiyəsində keyimə dərhal həkimə müraciət etmək üçün əsasdır. Bu əlamətlər at quyruğu sindromunun göstəricisi ola bilər.

Ayaqda və ya qolda sürətlə artan zəiflik, travmadan sonra yaranan kəskin ağrı, səbəbi bilinməyən çəki itkisi və qızdırma da qırmızı bayraqlardandır. Boyun nahiyəsi üçün isə əllərdə səriştəsizlik və yerişin qeyri-sabit olması təhlükəli siqnaldır.

Belə hallarda vaxt itirmədən ixtisaslı həkimə görünmək lazımdır. Vaxtında qəbul edilən düzgün qərarlar ağır fəsadların qarşısını alır.

Tez-tez verilən suallar

Lateral protruziya nə deməkdir?

Lateral protruziya diskin yan tərəfə, yəni sinir kökünün çıxdığı foraminal dəliyə doğru qabarmasıdır. Bu zaman adətən birtərəfli olaraq ayağa və ya qola yaranan ağrılar müşahidə olunur. Dəqiq diaqnoz üçün MRT müayinəsi və həkim baxışı vacibdir.

Protruziya zamanı cərrahi əməliyyat mütləqdirmi?

Xeyr, halların əksəriyyətində əməliyyata ehtiyac qalmır. Düzgün reabilitasiya, hərəkət terapiyası və həyat tərzinin dəyişdirilməsi ilə simptomlar aradan qaldırıla bilər. Əməliyyat yalnız qırmızı bayraqlar və ya davamlı nevroloji pozulmalar olduqda nəzərdən keçirilir.

İdmanla protruziyanı tamamilə aradan qaldırmaq olarmı?

Xüsusi seçilmiş idman hərəkətləri əzələ korsetini gücləndirərək diskin üzərindəki yükü azaldır və ağrıları aradan qaldırır. Lakin tam anatomik bərpa hər zaman mümkün olmur və əsas məqsəd funksional rahatlığı təmin etməkdir. Bütün məşqlər mütəxəssis nəzarəti altında icra olunmalıdır.

MRT-də protruziya çıxıbsa, niyə ağrım yoxdur?

Elmi araşdırmalar göstərir ki, bir çox insanda heç bir ağrı və ya narahatlıq olmadan da disk protruziyaları mövcuddur. MRT tapıntısı təkbaşına ağrının səbəbini sübut etmir. Simptomların olub-olmaması sinirin faktiki sıxılmasından və iltihabdan asılıdır.

Life Line-da necə kömək edirik

Bakıdakı Life Line reabilitasiya studiyasında biz həkim diaqnozu və MRT nəticələrinə əsaslanaraq fərdi qeyri-cərrahi bərpa proqramları təqdim edirik. Məqsədimiz hərəkət sərbəstliyini qaytarmaq və ağrısız həyat tərzinə qayıtmağa kömək etməkdır. Sizi əlaqə səhifəmiz vasitəsilə qəbula yazılmağa dəvət edirik.

Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir.